Dieta w chorobie Hashimoto

Dieta w chorobie Hashimoto w poradni Jem Jak Lubię

Choroba Hashimoto – na czym polega i jak ją zdiagnozować?

Chorobą Hashimoto nazywamy autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, które w swoim przebiegu może doprowadzić do wystąpienia niedoczynności tarczycy. Uszkodzenie gruczołu tarczowego powstaje w wyniku zwłóknienia jego tkanek. Badania laboratoryjne umożliwiają zdiagnozowanie choroby poprzez wykazanie obecności w surowicy krwi autoprzeciwciał skierowanych przeciwko dwóm antygenom (TPO – peroksydaza tarczycy oraz TG – tyreoglobulina). Jak podają badania naukowe choroba może mieć podłoże genetyczne, gdyż przeciwciała te stwierdza się u około po­łowy członków rodziny chorego. Po raz pierwszy choroba Hashimoto została opisana w 1912 roku przez japońskiego chirurga Hakaru Hashimoto. Najczęściej dotyka kobiet w wieku od 30 do 50 lat. Do najbardziej charakterystycznych objawów choroby należą: zwięk­szone odczuwanie zimna, zaparcia, chrypka, zmniejszona potliwość oraz obrzęki rąk i twarzy. Występowanie objawów potwierdzone badaniami laboratoryjnymi pozwala na zdiagnozowanie pacjenta i wprowadzenie odpowiedniej dla niego metody terapii. W przypadku choroby Hashimoto podstawową metodę stanowi farmakoterapia. Jednakże coraz częściej wskazuje się na korzystny efekt wprowadzenia prawidłowego żywienia na proces leczenia. Odpowiednio zbilansowana dieta w chorobie Hashimoto ma znaczenie dla skuteczności terapii, jak również dla utrzymania komfortu pacjenta oraz profilaktyki chorób powiązanych z zaburzeniami funkcjonowania gruczołu tarczowego. Warto więc przyjrzeć się jej trochę bliżej.

Dieta w chorobie Hashimoto – niezbędne składniki i produkty zalecane

Dieta przygotowywana dla osób z chorobą Hashimoto powinna analogicznie do diet dla każdej zdrowej osoby zwracać uwagę na indywidualne zapotrzebowanie energetyczne pacjenta. Na jego preferencje smakowe oraz możliwości i umiejętności organizacji żywienia. Powinna wspomagać leczenie ewentualnych chorób współistniejących oraz dostarczać składniki odżywcze, mineralne oraz witaminy w odpowiednich ilościach oraz proporcjach. Jej główne założenia wskazują na tworzenie jadłospisu opartego o wykorzystanie produktów naturalnych i maksymalne ograniczenie żywności wysokoprzetworzonej, bogatej w chemiczne dodatki do żywności.

Spożywanie posiłków w ciągu dnia należy zaplanować w regularnych odstępach czasu. W celu uniknięcia dodatkowego spowolnienia przemiany materii oraz dalszego wyhamowania pracy tarczycy.     

Podstawowe źródło energii w diecie powinny stanowić węglowodany złożone, znajdujące się w pełnoziarnistych produktach zbożowych (np. kasze, makarony, ryż, pieczywo). Oprócz węglowodanów ważnym źródłem energii w diecie jest białko,  którego spożycie powinno pokrywać nawet 25% dziennego zapotrzebowania. Jest to spowodowane istotną rolą aminokwasu tyrozyny w syntezie hormonów tarczycy. Pełnowartościowe białko zalecane osobom z niedoczynnością tarczycy jest białkiem pochodzenia zwierzęcego (mięso, ryby morskie, jaja). Odpowiednio wysokie spożycie białka pełnowartościowego powstrzymuje wypadanie włosów, które często towarzyszy chorobom tarczycy.

W codziennej diecie należy zadbać również o odpowiednią podaż i jakość spożywanych tłuszczy. Warto zwrócić szczególną uwagę na wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 które stymulują przemianę T4 w T3 w wątrobie. Poprawiają wrażliwość tkanek na działanie hormonów tarczycy. Ich korzystnym działaniem jest również hamowanie procesów zapalnych w organizmie poprzez pobudzanie syntezy cytokin o właściwościach przeciwzapalnych. Jest to szczególnie istotne w prewencji i leczeniu niedoczynności tarczycy spowodowanej chorobą Hashimoto. Głównym źródłem kwasów omega-3 w diecie są ryby morskie, a także w mniejszych ilościach olej lniany, oliwa z oliwek czy olej rzepakowy.

Rola składników mineralnych i witamin w przebiegu choroby

Oprócz prawidłowo zbilansowanej diety pod względem ilości oraz rodzaju spożywanych składników odżywczych bardzo ważne jest wprowadzenie do jadłospisu składników mineralnych oraz witamin łagodzących przebieg choroby. Należą do nich: jod, selen, cynk, żelazo oraz witamina D. Spełniają one rolę tzw. kofaktorów – związków umoż­liwiających zachodzenie reakcji enzymatycznych w produkcji hormonów. Natomiast witaminy antyoksydacyjne: C, E, beta-karoten wykazują działanie przeciwzapalne.

Jod podobnie jak aminokwas tyrozyna jest dla organizmu pierwiastkiem niezbędnym do wytworzenia hormonów tarczycy. Jednak jego zbyt wysoka podaż w przebiegu choroby Hashimoto  zwiększa ryzyko wystąpienia niedoczynności tarczycy. Dodatkowo może pogłębiać występowanie deficytów składników takich jak selen czy żelazo.

Selen jako składnik enzymu dejodynazy, uczestniczy w przemianie tyroksyny do trijodotyroniny (T3). W przypadku jego niedostatecznej podaży dochodzi do zmniejszenia wytwarzania hormonu T3 oraz uszkodzenia tarczycy. Zbyt niska podaż selenu powoduje również zmniejszoną przyswajalność jodu. Selen naturalnie występujący w żywności znajduje się w takich produktach jak: owoce morza i ryby, czosnek, grzyby oraz orzechy brazylijskie. W niektórych badaniach naukowych wykazano, że suplementacja selenem pozytywnie wpływa na pacjentów z autimmunologicznymi schorzeniami tarczycy powodując zmniejszenie ilości przeciwciał antyTPO . Natomiast regularne palenie papierosów wpływa na obniżenie przyswajalności selenu. Występujące jednocześnie niedobory selenu, jak i jodu mogą powodować istotne zmiany morfologiczne tkanki tarczycowej.

U pacjentów chorujących na chorobę Hashimoto w badaniach laboratoryjnych obserwowane są często niedobory witaminy D (przyjęte jako <10 ng/cm3). Obserwowane są również zależności pomiędzy deficytem tej witaminy a wzrostem stężenia hormonu tyreotropowego (TSH). Dlatego też na etapie planowania diety należy zwrócić uwagę na produkty bogate w witaminę D lub rozważyć dodatkową suplementację.

Żelazo jest składnikiem tarczycowej peroksydazy jodującej, która odpowiada za aktywację przemiany tyreoglobuliny do tyroksyny oraz T3. Obniżone stężenie żelaza w organizmie występujące często u pacjentów chorujących na Hashimoto może prowadzić do obniżenia stężenia T3 oraz wzrostu TSH.  Dlatego też istotne jest włączenie do diety produktów stanowiących źródła żelaza. Należą do nich: czerwone mięso, nasiona lnu, pestki dyni, otręby pszenne, ziarna sezamu, żółtka jaj czy pistacje.

Kluczowym dla właściwego funkcjonowania tarczycy jest także optymalny poziom cynku, który dostarczany jest przede wszystkim z: zarodków pszennych, nasion lnu, pestek dyni oraz produktów zbożowych pełnoziarnistych.

Błędy żywieniowe w chorobie Hashimoto – jak ich uniknąć?

Tworząc plan diety dopasowanej do potrzeb pacjenta z chorobą Hashimoto warto oprócz produktów istotnych dla poprawy jego komfortu oraz wspomagających pracę tarczycy zwrócić uwagę na elementy, które bazując na naszej wiedzy żywieniowej na pierwszy rzut oka uznajemy za mniej istotne. Myśląc o diecie i planując żywienie zwłaszcza w momencie wystąpienia choroby skupiamy się na poszukiwaniu informacji o produktach zalecanych i tych, które należy unikać. Jednak podobnie jak przy standardowej diecie pacjenta z otyłością nie jest możliwe wprowadzenie dla jednej osoby wszystkich korzystnych rozwiązań, tak w przypadku pacjenta z Hashimoto nie można dążyć do zbyt intensywnie prowadzonej dietoterapii. Z powodu spowolnienia przemiany materii wynikającego z ograniczenia prawidłowego funkcjonowania tarczycy i pojawiającego się często efektu przyrostu masy ciała planując dietę należy unikać stosowania zbyt restrykcyjnych diet redukcyjnych. Mogłyby one wywołać efekt odwrotny do zamierzonego. Zamiast doprowadzić do zmniejszenia masy ciała przyczynią się do zmniejszenia aktywności tarczycy.

Diety niskotłuszczowe również nie są zalecane ze względu na ograniczenie spożycia witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i możliwe zaburzenia w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Warto jednak zwrócić uwagę na zwiększenie proporcji kwasów tłuszczowych jednonienasyconych i wielonienasyconych do tłuszczy nasyconych w diecie.

Tworząc jednakże listę produktów, których spożycie należy ograniczyć w przypadku pacjenta z chorobą Hashimoto, można do nich zaliczyć substancje wolotwórcze występujące w żywności. Znajdują się one w warzywach kapustnych i innych warzywach krzyżowych, roślinach strączkowych, głównie soi (genisteina i daidzeina), rzepie, brukwi, orzechach ziemnych i gorczycy. Dozwolone jest umiarkowane spożycie tych produktów po uprzednim poddaniu ich obróbce termicznej.  Wyjątek stanowią nasiona soi, których nie zaleca się nawet po przetworzeniu.

Planując jadłospis różnorodny, smaczny i mający w swoim założeniu wspomaganie leczenia farmakologicznego należy unikać spożywania słodyczy, słonych przekąsek oraz żywności wysokoprzetworzonej.

Diety eliminacyjne – konieczne czy szkodliwe?

Podczas tworzenia diety dla pacjenta z chorobą Hashimoto można rozważyć zastosowanie diet eliminacyjnych, takich jak dieta bezglutenowa czy dieta bezlaktozowa. Choroby autoimmunologiczne mogą powodować zwiększoną produkcję przeciwciał po spożyciu glutenu i dodatkowo atakować tkankę tarczycową. Jest to spowodowane podobną strukturą morfologiczną tkanki tarczycowej i gliadyny, czyli jednej z frakcji tworzącej gluten. Zastosowanie diety bezglutenowej może zmniejszyć stymulację układu odpornościowego organizmu i zahamować proces autoimmunologiczny. Nie ma jednak wystarczających dowodów naukowych skłaniających do rutynowego stosowania diet eliminacyjnych w tej grupie chorych. Każdego pacjenta należy traktować indywidualnie i tylko w przypadku potwierdzenia celiakii lub nietolerancji laktozy wprowadzać odpowiednie zalecenia dietetyczne.

Znaczenie diety w leczeniu choroby Hashimoto

Odpowiednio przygotowany plan żywienia pacjenta z chorobą Hashimoto ma zarówno bezpośredni i pośredni wpływ na jej przebieg.

Bezpośredni, ponieważ w momencie zwiększonego zapotrzebowania organizmu na wybrane składniki pożywienia zapewnia do nich dostęp i ułatwia jego funkcjonowanie. Może nasilać lub łagodzić procesy, które wynikają ściśle z wpływu choroby na organizm.

Pośredni, ponieważ odpowiednio zmodyfikowany jadłospis zmniejsza ryzyko wystąpienia innych chorób. Zwłaszcza tych które spowodowane są przez zaburzenie pracy tarczycy i spowolnienie przemiany materii, jak np. otyłość czy cukrzyca typu 2. Dietoterapia w chorobie Hashimoto może poprawić efektywność stosowanej farmakoterapii, komfort oraz samopoczucie pacjenta.

Jakie może mieć znaczenie dieta dla osoby z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy? 

Rozumiejąc choroby autoimmunologiczne jako procesy, które prowadzą do tego że organizm nieprawidłowo rozpoznając zagrożenie atakuje samego siebie i wiedząc, że poprzez zastosowanie leczenia farmaceutycznego nie jest możliwe uzyskanie jego pozytywnego efektu na wszystkie aspekty zdrowia na jakie wpływa choroba, można stwierdzić że takiego rodzaju problemy zdrowotne wymagają zastosowania diety jako formy wsparcia leczenia. Przede wszystkim ze względu na łatwość zastosowania i możliwości jej oddziaływania na cały organizm. Jak również ze względu na najprostszy sposób uniknięcia dzięki niej wystąpienia chorób dodatkowych.

Źródła:

  1. Danailova Y., Velikova T., Nikolaev G., Mitova Z., Shinkov A., Gagov H., Konakchieva R. Nutritional Management of Thyroiditis of Hashimoto. Int. J. Mol. Sci. 2022. 23. 5144.
  2. Dziemianowicz M., Markiewicz-Żukowska R., Socha K., Soroczyńska J., Borawska M. Skin changes in the neck and selenium content in patients with thyroid diseases. Progress In Health Sciences. 2014. 4 (2). 31-36.
  3. Filipowicz D., Majewska K., Kalantarova A., Szczepanek-Parulska E., Ruchała M. The rationale for selenium supplementation in patients with autoimmune thyroiditis, according to the current state of knowledge. Endokrynologia Polska. 2021. 72 (2). 153-162.
  4. Kus K., Zielińska K., Zaprutko T., Ratajczak P., Nowakowska E. Choroba Hashimoto – efektywność diety bezglutenowej. Polski Przegląd Nauk o Zdrowiu. 2016. 4 (49).
  5. Minxuri D., Mitre A., Kostrista E., Bino S., Hysaj K. A cohort study on diet and role of different food groups in Hashimoto thyroiditis. Journal of Hygienic Engineering and Design. 2022. 163-168.
  6. Pastusiak K., Michałowska J., Bogdański P. Postępowanie dietetyczne w chorobach tarczycy. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2017. 8 (4). 155–160.
  7. Ratajczak A.E., Moszak M., Grzymisławski M. Zalecenia żywieniowe w niedoczynności tarczycy i chorobie Hashimoto. Piel Zdr Publ. 2017. 7(4). 305–311.
  8. Zakrzewska E., Zegan M., Michota-Katulska E. Zalecenia dietetyczne w niedoczynności tarczycy przy współwystępowaniu choroby Hashimoto. Bromat. Chem. Toksykol. 2015. 48 (2). 117-127.

Źródło zdjęcia: www.freepik.com

Spodobał ci się nasz artykuł? Już teraz na naszym blogu możesz przeczytać więcej.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *